Бусдын блогуудыг унших дуртай, блогын бичвэр бичих амархан мэт санагдавч санасны чинээгээр хялбар биш гэдгийг нь ойлгоод байна. Хичнээн хичээж, өөрийнхөө бодлыг бичих гэж оролдовч ямар нэг юм заавал дутаж байх. Энэ нь бодвол уран сайхны чадвар, сэтгэмж л их чухал шаардлагатай байдаг юм шиг байна.
Гэвч үүнээс илүү хэзээ ч хийж чадахгүй зүйл бас байна. Ургамлыг арчилж тордоод ургуулаад яваад байдаг хүмүүс байдаг ч би бас л чаддаггүй хэсэгт нь орох юм. Нэг сайхан цэцгийн үрийг тарих гэж олон жил оролдлоо. Хэзээ ч бүтэлтэй байсангүй. Нэг бол услахаа мартах, нэг бол харанхуй газар тавиад мартаад орхино, нэг бол хэтэрхий их услана.
Хэрвээ миний цэцэг ургаж эхлэх юм бол сайхан үнэртэй анхилуун сарнай болох ёстой. Гэвч жинхэнэ ягаан сарнайн үр мөн эсэхийг би даанч мэдэхгүй нь...

Сүүлийн үед яагаад ч юм урьдынхаасаа илүү ихээр бухимдах боллоо. Хаашаа ч харсан болж бүтэхгүй зүйл, идсэн уусан, хулгайлсан, шамшигдуулсан, хүнд суртал, худал хуурмаг дээрээс нь агаарын бохирдол гээд үнэхээрийн тэвчиж барахааргүй зүйл олон байна. Эрх мэдэлтнүүд энэ бүхнийг хараад яаж зүгээр сууж чадаж байгааг ердөө ч ойлгохгүй нь. Ер нь энэ ертөнц дээр шударга зүйл гэж юм байна уу.
Агаарын бохирдолттой тэмцэх нэрийдлээр өч төчнөөн мөнгө хий дэмий үрэн таран хийж, зарим нэгний бизнесийн арга болж эхэллээ. Харсаар байтал хэдэн жилийг үр дүнгүй өнгөрүүлж байгаагаа харж байгаа боловч хэн ч юу ч дорвитой арга хэмжээ авахыг хүсэхгүй байна.
Гэр хорооллын айлуудын гэрийг зузаан бүрээсээр бүрэх биш, зуухаа орчин үеийн болгох биш, нүүрсээ боловсруулаад ч биш орон сууцны асуудлаар энэ бүхнийг ойрын хугацаанд бүрэн хэмжээгээр шийдэх хэрэгтэй байна. Юу гэвэл социализмын үеийн их бүтээн байгуулалт шиг нийтийн орон сууцаар аль болох олон айл өрхийг хангаж, бодит ажлыг шуурхай хийх хэрэгтэй. Гэр хорооллоос ангижруулж бүх өрхийг нийтийн орон сууцаар хангасны дараа дараагийн тухтай амьдрах амьжиргааны орон сууцны хөнгөлөлт үзүүлэх хэрэгтэй.
Үүнийг дагаад ДЦС, ЦС зэрэг нь хүчин чадал шавхагдах тул нэмж барьж байгуулах асуудлыг нэн тэргүүнд тавих хэрэгтэй. Эрх ямбатнуудын идэж уусан хөрөнгөний хэмжээгээр нэг байтугай нэлээн хэдэн байгууламж барих боломж байсан байж магадгүй.
Үүний хажуугаар монгол хүн бүр үндэсний үйлдвэрлэлээ дэмжиж идэх, уух, өмсөж зүүхээ зөвхөн өөрийн орны бүтээгдэхүүнээр хангах хэрэгтэй. Энд зөвхөн хэрэглэгчийн тухай яригдахгүй үйлдвэрлэгчийн тухай яригдах ёстой байх. Борлогдож байгаа, гүйлгээтэй бараагаа удахгүй өөрчилж, чанар нь муудаж, бидний хэлдгээр хулхи болж эхлэх юм. Энэ л бидний эх орны бүтээгдэхүүний нэр хүндэд нөлөөлж, гадэы зах зээлд амжилт олохгүй байх нэг шалтгаан болж байх юм.
Миний сууж байсан нэг курсын Америк багш бидэнд "Та нар Монголын бүтээгдэхүүн авбал Монголдоо хөрөнгө оруулалт хийж байна, Америкийн бүтээгдэхүүн авбал америкт хөрөнгө оруулалт хийж байна гэсэн үг юм..." гэж хэлж байсан юм. Бидэн шиг ядуу орны иргэд Америкт хөрөнгө оруулна, Хятадад хөрөнгө оруулна гэсэн чинь юу гэсэн үг болж байна вэ. Бидэнд сонгох боломж байгаа бол Эх орныхоо бүтээгдэхүүнийг авч байя.

Өнгөрснийг бус, ирээдүйгээ авар
Нэгэн цаасны худалдаачин байн байн маш их бороо орж, үер буудаг нутагт арилжаа наймаа эрхэлдэг байжээ. Цаас бол жин ихтэй бараа. Дээд давхраас доош нь зөөх амаргүй тул бараагаа бүгдийг нь нэг давхартаа агуулдаг байжээ.
Бороо орох бүрийд дэлгүүрийн эзэн гадуураа урсч байгаа их усыг харан, "хэзээ л энэ их ус дэлгүүрт минь урсч орж ирээд хамаг цаасыг минь норгох бол" хэмээн түгшинэ. Нэгэн өдөр өнөөх хотод урьд өмнө нь орж байгаагүй ширүүн бороо орж, голын ус үерлэн, агшин зуурын дотор л дэлгүүрийн үүдний өмнүүр бяцхан горхи болон урсч эхлэх нь тэр. Дэлгүүрийн бараанууд шөлөн доторхи мах, ногоо адил хөвж эхлэв. Үерийн ус үүдээр нэмэн орж ирэхийг хэлэх үү, хэн нь ч хэрхэхээ мэдэхээ болиход дэлгүүрийн эзэн усан бороон дундуур ажиг ч үгүй гараад алхчихав. Ажилчид нь түүнийг хүмүүс авчирч туслуулах нь дээ гэж бодоцгоосон боловч тэрбээр оройн хэрд ганцаархнаа буцаж иржээ. Дэлгүүрийн цааснууд нороод, бүгд хаягдал болсон тул тэрбээр бүх цаасаа гарган хаяж, тэндээс нүүгээд, нэгэн хуучин байрны нэг давхрыг хөлслөн авч наймаагаа үргэлжлүүлэв. Гэхдээ энэ удаад түрүүчийнхээсээ гурав дахин их цаас авчираад зарж эхэлжээ.

Хэсэг хугацааны дараа тэр хотод түрүүчийнхээс илүү аймшигт үер буув. Олон хүн байшингийнхаа дээвэр дээр авиран гарч, улаанаараа эргэлдэн урсах үерээс амиа хоохойлж байлаа. Дэлгүүрийн эзэн ч мөн үүдэндээ зогсон гудамжнаа урсах үерийн усыг харж байсан хэдий ч дэлгүүрт нь харин юу ч тохиолдсонгүй. Тэр энэ удаад асар богино хугацаанд их ашиг олжээ. Учир нь бараг бүх цаасны дэлгүүрүүд усанд автсан тул албан газрууд, зохиолчид, хэнд цаас хэрэгтэй билээ, тэр бүхэн мөнгөө барин дэлгүүрийг нь сурагласаар ирнэ.

Нэг хүн түүнээс “Энэ өндөрлөг газрыг урьд нь яагаад анзаардаггүй байсан юм бол оо? Та харин яаж анзаарч олж харав?” гэхэд тэрбээр инээмсэглэн “Түрүүчийн үерт дэлгүүрээ усанд автуулчихаад, энэ бүхнийг яаж буцаахаа мэдэхгүй байлаа. Тэгээд би дэлгүүрээ аврах гэж тэвдэлгүй, хотоор баахан явж, усанд авталгүй үлдсэн газрыг хайсан юм. Тэгж явахдаа л энэ газрыг олсон доо. Энэ л “Өнгөрснийг аварч хэрхэвч чадахгүй, харин ирээдүйгээ авар” гэсэн үг гэдгийг ойлгуулсан даа” гэж ээ.


Цаг гарга

Бяр чадлын ундарга тул бодож сэтгэхдээ цаг гарга
Бага залуу харагдах тул тоглож наадахдаа цаг гарга
Орчлонгийн жам өршөөлгүй тул мөргөж сүсэглэхдээ цаг гарга
Оюун ухаан дундаршгүй тул уншиж мэдэхэд цаг гарга

Ариун хишиг бурханых тул хайр сэтгэлдээ цаг гарга
Аз жаргалын харгуй тул анд нөхөддөө цаг гарга
Зүрх сэтгэлийн дуулал тул инээж баясахад цаг гарга
Зүдрэх цаг ээлжтэй тул өглөг хишигт цаг гарга

Хүүхдийн сэтгэл эмзэг тул хүлээж сонсоход цаг гарга
Хөгшид бүхэн энэрэлтэй тул хүндлэн асрахад цаг гарга
Хөлс болгон шагналтай тул ажил хөдөлмөрт цаг гарга
Хүрэх диваажин нэхэлтэй тул буян хураахад цаг гарга



Нэгийг бодогдуулж байна уу?

Ийм нэгэн бодол толгойд минь заримдаа орж ирдэг юм. Яагаад гэвэл би өөрөө залхуурах их дуртай болохоор. Хүмүүс хөдөлмөрлө, ажилла гэж байнга ярьдаг боловч нэгэн жимээр байнга хийдэг зүйлээ хийгээд л давтаад л байвал ямар байх вэ. Ямар ч байсан бүх хүн аймаар ажилсаг байсан бол угаалгын машин, тоос сорогч... зэрэг ахуйн ажил хөнгөвчилж цаг хэмнэдэг хэрэгтэй зүйлсүүдийг санаачлахгүй л байсан шүү дээ. Үүнийг залхуу хүн л сэдсэн байж таараа :)). Жил ирэх тутам хүмүүс ажлаа хөнгөвчилж, цагаа хэмнэх үүднээс маш олон зүйлсийг сэдэж бүтээж байна. Гар утас маань нэг л өдөр ийм болох юм шиг байна, эсвэл болчихсон байгаа ч юм уу..??

О.Дашбалбар : Амьддаа бие биеэ хайрла...


Амьддаа бие биеэ хайрла, хүмүүсээ
Алив сайхан бүхнээ бусдаас битгий харамла!
Хэрэггүй үгийн зэвээр зүрхийг минь бүү шархлуул,
Хэн нэгнийгээ харанхуй нүх рүү битгий түлх!
Архинд орсон нэгийгээ шоолж бүү инээ,
Аяа, чиний аав чинь ч байж мэднэ шүү.
Амжиж, чи өөрөө алдрын зэрэгт хүрсэн бол
Аз жаргалын хаалгыг бусаддаа нээж өг!
Ачийг чинь тэд бас бүү мартаг.
Ганц сайхан үгээр дутаж яваа хүнд
Гарцаагүй түүнийг нь олж хэл.
Гадаа нартай ч, гэрт хүйтэн өдөр
Газар дээр нэг бус удаа тохиолдоно.
Чамд дурласан сайхан хөвгүүнийг
Чанга хатуу үгээр битгий гомдоо, бүсгүй минь
Чамайг хайрласных нь хариуд хайрла!
Чамаас сайхан хүүхэнд ч дурлаж ч болох шүү.
Бидний амьдрал ав адилхан,
Бидний хоолой дээр үг хүртэл нэг янзаар зангирч
Бидний хацар дээр нулимс хүртэл нэг янзаар бөмбөрч
Бидний зам дээр ав адилхан учрал тохиолддог!
Бүсгүйн доголон нулимсыг асуулгүйгээр арчиж
Бүдэрч унасан хүүхдийг дээр өргөн аргад!
Өнөөдөр чи инээж, нөгөөдөх уйлдаг ч
Өөр нэг өдөр чи гуньж, цаадахь чинь дуулна.
Өлгий, авс хоёрыг хүн бүхэн дамждаг болохоор
Өөр юу ч хэрэггүй, бие биеэ л хайрла!
Өргөн хорвоод хүн хайраар л дутаж болохгүй!
Аз жаргалыг би, хүний сэтгэлийн галаар төсөөлдөг болохоор
Алтан нар гэрлээ бидэнд ав адилхан хайрладаг болохоор
Амьд явахыг би бусдад хайраа түгээхийн нэр гэж бодном.
Аз жаргалыг би бусдаас хайр хүлээхийн нэр гэж ойлгоном!
1980 он, Москва хот.
О.Дашбалбар Шидэт ертөнц I боть, 2003 он.



О. Дашбалбар – Яах юм бэ?
[ 2007-02-08 ]
Шаналахгүй юм бол сэтгэл зүрхээр яах юм
Шартахгүй юм бол хатуу архиар яах юм
Цэнгэхгүй юм бол гоо охидоор яах юм
Цэцэглэхгүй юм бол гоё моносоор яах юм
Анхилахгүй юм бол ум зандангаар яах юм
Амраглахгүй юм бол уяхан охидоор яах юм
Үнсэхгүй юм бол ягаахан уруулаар яах юм
Үгүйлэхгүй юм бол ялдамхан харцаар яах юм
Уйлахгүй юм бол усан нулимсаар яах юм
Уулзахгүй юм бол гүн уйтгараар яах юм
Тэврэхгүй юм бол хоёр гараар яах юм
Тэвчээргүй юм бол хайр сэтгэлээр яах юм
Тоглохгүй юм бол хаш шатраар яах юм
Тоосрохгүй юм бол харгуй замаар яах юм
Дэгдэхгүй юм бол туулайн бүжингээр яах юм
Дэврэхгүй юм бол залуу насаар яах юм
Ургахгүй юм бол амууны үрээр яах юм
Урсахгүй юм бол гол усаар яах юм
Хашихгүй юм бол эрэг байгаад яах юм
Хашрахгүй юм бол алдаж, оноод яах юм
Шаргихгүй юм бол намрын тариагаар яах юм
Шатахгүй юм бол найраг шүлгээр яах юм

Ган тайлахгүй юм бол хур бороогоор яах юм
Газар хороохгүй юм бол хүлэг мориор яах юм
Ааруул даахгүй юм бол араа шүдээр яах юм
Авгай тоохгүй юм бол харцуул хүүгээр яах юм
Буруу номтон юм бол эрдэм заагаад яах юм
Буян хийхгүй юм бол амьд яваад яах юм
Цас будрахгүй юм бол өвөл байгаад ч яах юм
Цаг хожихгүй юм бол эрдэмтэн гээд яах юм
Ээжийгээ дээдлэхгүй юм бол толгой байгаад яах юм
Эх орноо хайрлахгүй юм бол иргэн байгаад яах юм
Ард түмнээ хүндлэхгүй юм ухаантай байгаад яах юм
Ах дүүсээ тэтгэхгүй юм бол төрөл байгаад яах юм
Итгэж залбирахгүй юм бол бурхан шүтээд яах юм
Инээж хөхрөхгүй юм бол амьд яваад яах юм
Гол горхи хоржигнохгүй юм бол хавар ирээд яах юм
Гоё цэцэг дэлбээлэхгүй юм бол зун болоод яах юм
Алсаас гялалзахгүй юм бол одод байгаад яах юм
Алтарсан навчис хийсэхгүй юм бол намар байгаад яах юм
Урдаас харж чадахгүй юм бол ирээдүйг дуудаад яах юм
Уймраа чавганц шиг юм бол залуу насаар ч яах юм
Уянгалан дуулахгүй юм бол хоолой заяагаад ч яах юм
Учирлаж сурахгүй юм бол хэлтэй байгаад ч яах юм

Саран наран үгүй юм бол тэнгэр цэлийгээд ч яах юм
Саруул ухаан үгүй юм бол тэнхээтэй хүнээр ч яах юм
Хавар, намар үгүй юм бол өвөл зунаар ч яах юм
Харанхуй шөнө үгүй юм бол гэгээн өдрөөр ч яах юм
Авъяас билэг үгүй юм бол яруу найрагчаар ч яах юм
Авах гээх нь үгүй юм бол судар номоор ч яах юм
Хортой дайсан үгүй юм бол буу сумаар ч яах юм
Ховор эрдэнэ үгүй юм бол эрэл сурлаар ч яах юм
Хол ойр нь үгүй юм бол орон зайгаар ч яах юм
Хоосон чанар үгүй юм бол бодитой байгаад ч яах юм
Цай чанах нь үгүй юм бол эхнэр аваад ч яах юм
Цамцаа оёх нь үгүй юм бол нөхөрт гараад ч яах юм
Үйлс залгах үгүй юм бол үр хүүхдээр ч яах юм
Үнэн, худлыг ялгахгүй юм бол багш ламаар ч яах юм
Иш нь үгүй юм бол сүх байгаад ч яах юм
Ир нь үгүй юм бол илд байгаад ч яах юм
Нум нь үгүй юм бол сум байгаад ч яах юм
Нууц нь үгүй юм бол төр байгаад ч яах юм
Унших нь үгүй юм бол ном хураагаад ч яах юм
Ухаантай нь үгүй юм бол олон түмэн нь яах юм
Алс хэт нь үгүй юм бол их санаагаар ч яах юм
Ард түмэн нь үгүй юм бол их мэргэдээр ч яах юм

Саяхан тодруулсан шинэ 7 гайхамшигууд